Prowadzenie robót w jezdni, chodniku, poboczu lub innym fragmencie pasa drogowego najczęściej wymaga uzyskania zezwolenia zarządcy drogi. Podstawą rozpoczęcia procedury jest prawidłowo przygotowany wniosek o zajęcie pasa drogowego wraz z wymaganymi załącznikami. Brak dokumentów, nieprawidłowe określenie powierzchni albo zbyt późne złożenie wniosku mogą przesunąć termin rozpoczęcia robót.
W tym artykule wyjaśniamy, kiedy potrzebne jest zezwolenie, gdzie złożyć wniosek, jakie informacje należy w nim podać oraz kiedy konieczny będzie zatwierdzony projekt organizacji ruchu.
CZYM JEST ZAJĘCIE PASA DROGOWEGO?
Pas drogowy to wydzielony grunt, na którym znajduje się droga oraz związane z nią obiekty i urządzenia. Obejmuje nie tylko jezdnię, lecz także między innymi chodniki, pobocza, drogi dla rowerów, zatoki, rowy i pasy zieleni znajdujące się w jego granicach.
Zajęciem pasa drogowego może być zatem zarówno wykonanie wykopu w jezdni, jak i ustawienie rusztowania na chodniku albo wykorzystanie pobocza przez sprzęt budowlany.
Zezwolenie jest wymagane, gdy pas drogowy ma zostać wykorzystany na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem lub ochroną danej drogi. Zasady zajmowania pasa drogowego określa przede wszystkim ustawa o drogach publicznych oraz przepisy wykonawcze.
KIEDY NALEŻY ZŁOŻYĆ WNIOSEK O ZAJĘCIE PASA DROGOWEGO?
Wniosek może być potrzebny między innymi w przypadku:
- budowy przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego,
- budowy przyłącza gazowego, energetycznego albo telekomunikacyjnego,
- wykonania wykopu w jezdni, chodniku, poboczu lub zieleńcu,
- budowy albo przebudowy zjazdu,
- ustawienia rusztowania, kontenera, podnośnika lub dźwigu,
- prowadzenia remontu elewacji przy drodze,
- wyznaczenia zaplecza budowy w granicach pasa drogowego,
- czasowego składowania materiałów budowlanych,
- ustawienia ogródka gastronomicznego, stoiska lub innego obiektu,
- umieszczenia urządzenia obcego albo obiektu budowlanego w pasie drogowym.
Rodzaj wniosku zależy od celu zajęcia. Innego rozstrzygnięcia może wymagać czasowe prowadzenie robót, a innego pozostawienie urządzenia infrastruktury technicznej w pasie drogowym po zakończeniu prac.
JAKIE SĄ RODZAJE ZAJĘCIA PASA DROGOWEGO?
Przepisy rozróżniają kilka celów zajęcia pasa drogowego. Wniosek może dotyczyć:
- prowadzenia robót w pasie drogowym,
- umieszczenia liniowego urządzenia obcego, na przykład sieci albo przyłącza,
- umieszczenia innego urządzenia obcego lub reklamy,
- zajęcia pasa drogowego na prawach wyłączności, na przykład pod rusztowanie, ogródek gastronomiczny, kontener albo stoisko.
Jedna inwestycja może wymagać więcej niż jednego zezwolenia. Budowa przyłącza może wymagać zezwolenia na zajęcie pasa w celu prowadzenia robót, a następnie odrębnego zezwolenia na pozostawienie urządzenia w pasie drogowym. Okres objęty zezwoleniem na umieszczenie urządzenia powinien rozpoczynać się bezpośrednio po zakończeniu okresu prowadzenia robót.
Z tego względu przed złożeniem dokumentów należy ustalić nie tylko miejsce i termin prac, lecz także to, czy po ich zakończeniu w pasie drogowym pozostanie nowe urządzenie.
KTO WYDAJE ZEZWOLENIE NA ZAJĘCIE PASA DROGOWEGO?
Wniosek składa się do zarządcy drogi. Przed jego przygotowaniem trzeba zatem ustalić kategorię drogi oraz jednostkę, która nią zarządza.
W zależności od kategorii drogi zarządcą może być:
- wójt, burmistrz albo prezydent miasta w przypadku drogi gminnej,
- zarząd powiatu w przypadku drogi powiatowej,
- zarząd województwa w przypadku drogi wojewódzkiej,
- Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad w przypadku drogi krajowej.
W miastach na prawach powiatu zarządcą większości dróg publicznych położonych w granicach miasta jest prezydent miasta. Wyjątek stanowią autostrady i drogi ekspresowe.
Obsługę wniosków często prowadzi właściwy zarząd dróg miejskich, powiatowych lub wojewódzkich. Formularza należy szukać na stronie internetowej konkretnego zarządcy.
Zarządzanie konkretną drogą może również zostać przekazane innemu podmiotowi na podstawie porozumienia. Dlatego sama kategoria drogi nie zawsze wystarczy do wskazania jednostki przyjmującej wniosek. W razie wątpliwości warto potwierdzić właściwość bezpośrednio u zarządcy.
KTO MOŻE ZŁOŻYĆ WNIOSEK O ZAJĘCIE PASA DROGOWEGO?
W przypadku zajęcia pasa w celu prowadzenia robót wniosek może złożyć inwestor albo wykonawca realizujący prace na jego rzecz. W określonych sytuacjach wnioskodawcą może być również podwykonawca. Podmiot, na który zostanie wydana decyzja, odpowiada za przestrzeganie jej warunków oraz uiszczenie naliczonej opłaty.
Inaczej wygląda sytuacja dotycząca trwałego umieszczenia urządzenia. Wniosek związany z lokalizacją i pozostawieniem urządzenia w pasie drogowym powinien składać inwestor, który będzie jego właścicielem i będzie ponosił opłaty związane z jego umieszczeniem.
Jeżeli dokumenty składa pełnomocnik, do wniosku należy dołączyć odpowiednie pełnomocnictwo. Warto wcześniej jednoznacznie ustalić, kto będzie adresatem decyzji i kto ma ponosić opłaty.
CO POWINIEN ZAWIERAĆ WNIOSEK O ZAJĘCIE PASA DROGOWEGO?
Zakres formularza może różnić się zależnie od zarządcy oraz celu zajęcia. Najczęściej trzeba podać:
- imię i nazwisko oraz adres wnioskodawcy albo nazwę i siedzibę firmy,
- dane kontaktowe osoby odpowiedzialnej za prowadzenie robót,
- cel zajęcia pasa drogowego,
- dokładną lokalizację robót,
- kategorię i numer drogi, jeżeli są znane,
- planowany termin rozpoczęcia i zakończenia zajęcia,
- powierzchnię zajmowanej jezdni, chodnika, pobocza oraz pozostałych elementów pasa,
- sposób prowadzenia i zabezpieczenia robót,
- dane wykonawcy robót,
- podpis wnioskodawcy albo osoby upoważnionej.
Powierzchnię należy określić możliwie dokładnie. Dane zawarte we wniosku są podstawą do ustalenia opłaty oraz późniejszej kontroli zajęcia pasa drogowego.
JAKIE DOKUMENTY NALEŻY DOŁĄCZYĆ DO WNIOSKU?
Lista załączników zależy od rodzaju inwestycji i wymagań właściwego zarządcy. Najczęściej potrzebne są:
- szczegółowy plan sytuacyjny w skali 1 do 500 albo 1 do 1000, z zaznaczeniem granic oraz wymiarów zajęcia,
- plan orientacyjny z zaznaczeniem odcinka drogi, jeżeli wymaga go właściwy zarządca,
- zatwierdzony projekt czasowej organizacji ruchu, jeżeli roboty wpływają na ruch pojazdów, pieszych lub rowerzystów,
- informacja o sposobie zabezpieczenia robót, jeśli pełny projekt organizacji ruchu nie jest wymagany,
- harmonogram robót, zwłaszcza jeżeli prace będą prowadzone etapami,
- kopia decyzji zezwalającej na lokalizację urządzenia lub obiektu w pasie drogowym,
- pełnomocnictwo, jeśli wniosek składa osoba działająca w imieniu inwestora,
- oświadczenie o posiadaniu ważnego pozwolenia na budowę, potwierdzenie zgłoszenia robót albo pisemna informacja o zamiarze budowy przyłącza, zależnie od rodzaju inwestycji,
- projekt odtworzenia nawierzchni, jeżeli roboty ingerują w konstrukcję jezdni, chodnika, drogi dla rowerów albo innego elementu drogi i wymaga go zarządca,
- dodatkowe uzgodnienia wymagane przez zarządcę drogi.
Nie należy zakładać, że każdy zarządca wymaga identycznego zestawu dokumentów. Przed złożeniem wniosku warto sprawdzić formularz i instrukcję opublikowaną przez właściwą jednostkę.
Szczegółowy plan sytuacyjny najczęściej przygotowuje się na aktualnej mapie zasadniczej. Pozwala ona zachować właściwą skalę oraz wiarygodnie obliczyć powierzchnię zajęcia. Granice, wymiary i powierzchnie przedstawione na planie powinny być zgodne z formularzem wniosku, projektem organizacji ruchu oraz rzeczywistym zakresem prac.
CZY DO WNIOSKU POTRZEBNY JEST PROJEKT ORGANIZACJI RUCHU?
Zatwierdzony projekt czasowej organizacji ruchu jest zazwyczaj wymagany, jeżeli zajęcie pasa drogowego:
- wpływa na ruch drogowy,
- ogranicza widoczność,
- powoduje zmianę dotychczasowego ruchu pojazdów,
- powoduje zmianę sposobu poruszania się pieszych lub rowerzystów,
- wymaga zamknięcia albo zwężenia jezdni lub chodnika,
- wymaga wprowadzenia ruchu wahadłowego, objazdu albo tymczasowego przejścia dla pieszych.
W praktyce projekt jest zasadniczo wymagany, gdy roboty obejmują jezdnię, chodnik, drogę dla rowerów, zjazd, zatokę postojową, miejsca postojowe albo drogę gruntową, po której odbywa się ruch. Może być również potrzebny przy pracach w pasie zieleni znajdującym się między jezdniami, w pobliżu skrzyżowania lub bardzo blisko jezdni albo chodnika.
Jeżeli prace prowadzone są wyłącznie w pasie zieleni i nie wpływają na ruch ani widoczność, pełny projekt nie zawsze będzie konieczny. Zarządca może jednak wymagać szkicu, schematu lub opisu zabezpieczenia robót.
Projekt pokazuje rozmieszczenie znaków, urządzeń bezpieczeństwa ruchu, wygrodzeń oraz tras przeznaczonych dla poszczególnych uczestników ruchu. Powinien zostać wcześniej zaopiniowany i zatwierdzony przez właściwe jednostki.
Projekt organizacji ruchu i zezwolenie na zajęcie pasa drogowego to dwa odrębne dokumenty. Samo zatwierdzenie projektu nie daje jeszcze prawa do rozpoczęcia robót. Prace można rozpocząć dopiero po uzyskaniu decyzji zezwalającej na zajęcie pasa oraz spełnieniu warunków wskazanych przez zarządcę.
ZAWIADOMIENIE O WPROWADZENIU CZASOWEJ ORGANIZACJI RUCHU
Uzyskanie zatwierdzenia projektu nie kończy procedury związanej z organizacją ruchu. Jednostka wprowadzająca zatwierdzoną organizację powinna zawiadomić o planowanym terminie jej wprowadzenia:
- organ zarządzający ruchem,
- zarządcę drogi,
- właściwego komendanta Policji.
Zawiadomienie należy przekazać co najmniej 7 dni przed planowanym wprowadzeniem organizacji ruchu. Jeżeli nie zostanie zachowany ten termin, konieczne może być przesunięcie daty rozpoczęcia robót.
W dniu rozpoczęcia prac oznakowanie i urządzenia bezpieczeństwa ruchu muszą być ustawione zgodnie z zatwierdzonym projektem. Należy także wyznaczyć osobę odpowiedzialną za prawidłowe utrzymanie oznakowania przez cały okres robót.
JAK PRAWIDŁOWO OBLICZYĆ POWIERZCHNIĘ ZAJĘCIA?
Powierzchnię zajęcia oblicza się oddzielnie dla poszczególnych elementów pasa drogowego. Osobno wykazuje się między innymi jezdnię, chodnik, pobocze oraz zieleniec.
Do powierzchni zajęcia należy zaliczyć cały obszar faktycznie wykorzystywany podczas robót. Może to obejmować nie tylko sam wykop, lecz także wygrodzenia, składowane materiały, maszyny, dojście pracowników oraz niezbędną strefę bezpieczeństwa.
Jednym z częstszych błędów jest podanie wyłącznie wymiarów wykopu, mimo że rzeczywisty obszar robót jest większy. Powierzchnia wskazana we wniosku powinna być zgodna z planem sytuacyjnym oraz projektem organizacji ruchu.
Powierzchnię robót określa się jako rzut poziomy faktycznie zajmowanego obszaru. W przypadku liniowego urządzenia obcego bierze się pod uwagę jego długość i średnicę, a gdy urządzenie znajduje się w rurze osłonowej, zasadniczo uwzględnia się średnicę tej rury. Zajęcie mniejsze niż jeden metr kwadratowy jest przy naliczaniu opłaty traktowane jak zajęcie jednego metra kwadratowego.
ILE KOSZTUJE ZAJĘCIE PASA DROGOWEGO?
Za zajęcie pasa drogowego pobierana jest opłata administracyjna. W przypadku prowadzenia robót jej wysokość zależy przede wszystkim od:
- powierzchni zajęcia,
- liczby dni zajmowania pasa,
- rodzaju zajętego elementu drogi,
- procentowej szerokości zajętej jezdni,
- stawki obowiązującej u danego zarządcy.
W uproszczeniu opłata za prowadzenie robót jest obliczana jako iloczyn powierzchni zajęcia, liczby dni oraz właściwej stawki. Zajęcie trwające krócej niż 24 godziny jest przy obliczaniu opłaty traktowane jak jeden dzień.
Stawki dla dróg samorządowych ustalają właściwe organy jednostek samorządu terytorialnego. Dla dróg zarządzanych przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad obowiązują stawki określone w przepisach dotyczących dróg krajowych. Z tego powodu tej samej powierzchni i czasu robót mogą odpowiadać różne opłaty w zależności od lokalizacji.
ILE WCZEŚNIEJ TRZEBA ZŁOŻYĆ WNIOSEK?
Wniosek należy złożyć z odpowiednim wyprzedzeniem, aby zarządca zdążył sprawdzić dokumentację i wydać decyzję przed planowanym rozpoczęciem prac. W praktyce wielu zarządców zaleca złożenie kompletu dokumentów około 30 dni wcześniej. Wymagany termin może jednak wynikać z lokalnej procedury.
Najbezpieczniej rozpocząć przygotowania jeszcze wcześniej, szczególnie gdy konieczne jest wykonanie projektu organizacji ruchu, uzyskanie opinii oraz zatwierdzenia. Braki formalne mogą skutkować wezwaniem do uzupełnienia dokumentacji i przesunięciem rozpoczęcia inwestycji.
Kompletny i nieskomplikowany wniosek może zostać rozpatrzony bez zbędnej zwłoki. Jeżeli sprawa wymaga postępowania wyjaśniającego, jej rozpatrzenie powinno zasadniczo nastąpić w ciągu miesiąca, a w sprawie szczególnie skomplikowanej w ciągu dwóch miesięcy. Do tych terminów nie wlicza się między innymi okresów potrzebnych na uzupełnienie braków przez wnioskodawcę.
NAJCZĘSTSZE BŁĘDY WE WNIOSKU
Do problemów najczęściej prowadzą:
- złożenie wniosku do niewłaściwego zarządcy drogi,
- brak zatwierdzonego projektu organizacji ruchu,
- niezgodność powierzchni między wnioskiem, planem i projektem,
- nieuwzględnienie wygrodzeń, sprzętu albo strefy bezpieczeństwa,
- błędne określenie terminu zajęcia,
- brak decyzji lokalizacyjnej dotyczącej urządzenia,
- brak pełnomocnictwa,
- złożenie dokumentów zbyt krótko przed rozpoczęciem prac,
- brak zawiadomienia o wprowadzeniu czasowej organizacji ruchu z wymaganym wyprzedzeniem,
- rozpoczęcie robót przed wydaniem zezwolenia,
- brak odrębnego wniosku na umieszczenie urządzenia pozostającego w pasie po zakończeniu prac.
Dokładne przygotowanie wniosku pozwala ograniczyć ryzyko wezwania do uzupełnienia dokumentacji i opóźnienia robót.
CO GROZI ZA ZAJĘCIE PASA DROGOWEGO BEZ ZEZWOLENIA?
Zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia, przekroczenie powierzchni wskazanej w decyzji albo pozostanie w pasie drogowym dłużej niż zezwolono może skutkować naliczeniem kary pieniężnej. Zgodnie z ustawą o drogach publicznych kara wynosi dziesięciokrotność opłaty obliczonej za dane zajęcie.
Kara może zatem dotyczyć trzech podstawowych sytuacji:
- prowadzenia robót bez zezwolenia,
- przekroczenia terminu określonego w decyzji,
- zajęcia powierzchni większej niż wskazana w decyzji.
Dlatego każdą zmianę terminu, powierzchni albo sposobu prowadzenia prac należy odpowiednio wcześniej uzgodnić z zarządcą drogi. Jeżeli roboty mają się przedłużyć, trzeba wystąpić o zmianę decyzji przed upływem dotychczasowego terminu. Nie należy zakładać, że zarządca wyda zezwolenie obejmujące wstecznie okres, w którym roboty były już prowadzone.
ODBIÓR PASA DROGOWEGO PO ZAKOŃCZENIU ROBÓT
Zakończenie prac w terenie nie zawsze oznacza automatyczne zakończenie procedury. Zajmujący pas powinien poinformować zarządcę o zakończeniu robót i przekazać zajmowany odcinek zgodnie z warunkami decyzji.
Zarządca może wymagać:
- przywrócenia jezdni, chodnika, zieleni i pozostałych elementów pasa do wymaganego stanu,
- sporządzenia protokołu odbioru,
- przedstawienia dokumentacji fotograficznej,
- usunięcia stwierdzonych wad,
- wykonania końcowego odtworzenia nawierzchni w określonej technologii.
Formalne potwierdzenie odbioru jest istotne, ponieważ pozwala wykazać, że zajęcie zakończyło się w terminie. Decyzja może również określać zasady usuwania wad ujawnionych w okresie 24 miesięcy od odbioru pasa drogowego.
Jeżeli wskutek robót w pasie pozostaje nowe urządzenie, inwestor powinien zadbać także o zachowanie ciągłości zezwolenia na jego umieszczenie.
WNIOSEK O ZAJĘCIE PASA DROGOWEGO KROK PO KROKU
Całą procedurę można przedstawić w kilku etapach:
- ustalenie granic pasa drogowego i kategorii drogi,
- wskazanie właściwego zarządcy,
- określenie zakresu, powierzchni i terminu robót,
- sprawdzenie, czy potrzebny jest projekt organizacji ruchu,
- wykonanie projektu i uzyskanie wymaganych opinii oraz zatwierdzenia,
- przygotowanie planów i pozostałych załączników,
- złożenie kompletnego wniosku do zarządcy drogi,
- uzyskanie decyzji i wniesienie naliczonej opłaty,
- zawiadomienie właściwych jednostek o wprowadzeniu organizacji ruchu co najmniej 7 dni wcześniej,
- rozpoczęcie robót zgodnie z terminem i warunkami decyzji,
- zgłoszenie zakończenia robót i dokonanie odbioru pasa,
- uzyskanie odrębnego zezwolenia na umieszczenie urządzenia, jeśli pozostaje ono w pasie drogowym.
JAK KTPROJEKT MOŻE POMÓC?
Przygotowanie wniosku wymaga prawidłowego określenia powierzchni zajęcia, skompletowania załączników oraz często wcześniejszego uzyskania zatwierdzenia projektu organizacji ruchu.
KTPROJEKT kompleksowo przygotowuje projekty czasowej organizacji ruchu oraz prowadzi procedurę opiniowania i zatwierdzania dokumentacji. Pomagamy także ustalić właściwego zarządcę drogi i zakres materiałów potrzebnych do przeprowadzenia inwestycji w województwie śląskim i opolskim.
Planujesz roboty w jezdni, chodniku lub poboczu? Prześlij nam lokalizację, zakres oraz planowany termin prac. Sprawdzimy, jaka dokumentacja będzie potrzebna i przygotujemy indywidualną wycenę.
NAJCZĘŚCIEJ ZADAWANE PYTANIA
Czy zatwierdzony projekt organizacji ruchu zastępuje zezwolenie na zajęcie pasa?
Nie. Są to dwa odrębne dokumenty. Projekt określa sposób zabezpieczenia i prowadzenia ruchu, natomiast decyzja zarządcy zezwala na wykorzystanie określonej powierzchni pasa drogowego w danym terminie.
Czy zajęcie samego chodnika wymaga zezwolenia?
Tak, jeśli chodnik znajduje się w granicach pasa drogowego, jego wykorzystanie na potrzeby robót, rusztowania, kontenera albo sprzętu może wymagać zezwolenia zarządcy.
Czy za złożenie wniosku pobierana jest opłata?
Sama procedura nie zawsze wiąże się z opłatą skarbową. Zarządca nalicza jednak opłatę za faktyczne zajęcie pasa drogowego zgodnie z powierzchnią, czasem i obowiązującymi stawkami. Dodatkowa opłata skarbowa może pojawić się w przypadku złożenia pełnomocnictwa, jeśli nie ma zastosowania zwolnienie.
Czy można rozpocząć roboty przed otrzymaniem decyzji?
Nie. Roboty należy rozpocząć dopiero po uzyskaniu zezwolenia i spełnieniu wskazanych w nim warunków.
Co zrobić, jeśli roboty się przedłużą?
Przed upływem terminu wskazanego w decyzji należy złożyć wniosek o jej zmianę. Kontynuowanie prac po terminie może zostać potraktowane jako zajęcie bez zezwolenia. Wniosku nie należy odkładać do ostatniego dnia, ponieważ zmiana wymaga przeprowadzenia postępowania i wydania rozstrzygnięcia.
Kto płaci za zajęcie pasa drogowego?
Opłatę uiszcza podmiot, na który wydano decyzję. W przypadku prowadzenia robót może to być inwestor albo wykonawca. Przy trwałym umieszczeniu urządzenia opłaty ponosi zasadniczo inwestor będący jego właścicielem.
Czy po zakończeniu prac trzeba zgłosić odbiór pasa?
Tak, jeżeli taki sposób zakończenia zajęcia wynika z decyzji lub procedury zarządcy. Po zakończeniu robót należy zgłosić gotowość do odbioru, przywrócić teren do wymaganego stanu i uzyskać potwierdzenie przekazania pasa.